شما اينجا هستيد: »وبلاگ»انديشه ها»عوامل نابودي جوامع از نظر قرآن‏
چهارشنبه, 11 مرداد 1391 ساعت 19:34

عوامل نابودي جوامع از نظر قرآن‏

نوشته شده توسط 

ظلم يكي از عوامل فناى امتها از نظر قرآن‏


 

از نظر قرآن مجيد چه چيزهايى عامل فناى اقوام و به تعبير قرآن امتها «1» است؟ چه‏ چيزهايى اگر پيدا بشود امتى را متلاشى، مضمحل و فانى مى‏كند؟ علل انحطاط، علل فنا و اضمحلال امتها چيست؟ و قهراً بعد هم ببينيم آيا اين نشانه‏ها در امت اسلامى پيدا شده بود كه على عليه السلام و امام حسين اين خطر را احساس مى‏كردند يا نه؟ ...

چهار عامل است كه عامل فناى اقوام است و نقطه مقابل آنها عامل بقا.

حال ممكن است عامل ديگرى هم باشد و من از قرآن درك نكرده باشم.

1. ظلم‏

يكى از آن عاملها عامل عدل و ظلم است يعنى يك امت آنگاه قابل بقاست كه روابط افراد و گروهها با يكديگر رابطه‏اى بر اساس عدالت و رعايت حقوق واقعى انسانها و گروهها باشد؛ قانونْ قانون عادلانه باشد و قانون عادلانه، عادلانه در ميان مردم اجرا بشود. نقطه مقابل عدالت ظلم است. ظلم در منطق قرآن به باد دهنده امتهاست. در اين زمينه آيات زيادى در قرآن مجيد داريم. چند آيه در سوره مباركه هود هست، از آيه 100 تا آيه 119، البته به طور متفرق. شايد آنجا از هر جاى ديگر اين مطلب بيشتر بيان شده و توضيح داده شده باشد. در يكى از همان آيات است: وَ كَذلِكَ اخْذُ رَبِّكَ اذا اخَذَ الْقُرى‏ وَ هِىَ ظالِمَةٌ و اينچنين خداى متعالِ تو مردم را، قريه‏ها را، اجتماعها را در وقتى كه ظالم و ستمگر باشند مى‏گيرد [يعنى‏] فانى مى‏كند. آيه ديگر مى‏فرمايد: وَ ما كانَ رَبُّكَ لِيُهْلِكَ الْقُرى‏ بِظُلْمٍ وَ اهْلُها مُصْلِحونَ چنين نيست، محال است چنين چيزى كه پروردگار تو جمعيتهايى را به موجب ظلم هلاك كند.

اين «به موجب ظلم» يعنى به موجب ظلم من اللَّه؛ يعنى امكان ندارد خدا بخواهد مردمى را بدون تقصير از بين ببرد و ظالمانه عمل كند. وَ اهْلُها مُصْلِحونَ. اگر مردمى مصلح باشند و قهراً صالح باشند (وقتى مصلح بودند صالح هم هستند)، اگر مردمى صالح و مصلح باشند محال است كه خداى تو آنها را هلاك كند، كه نتيجه‏اش اين است كه خداى تو ظالم باشد، خدا هرگز ظالم نيست. وَ ما كانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَ لكِنْ كانوا انْفُسَهُمْ يَظْلِمونَ خدا به كسى ظلم نمى‏كند، اينها خودشان هستند كه به خودشان ظلم مى‏كنند. بعضى هم مقصود از ظلم را ظلم مردم گرفته‏اند و گفته‏اند مقصود از ظلم در اينجا شرك است چون شرك ظلم به نفس است، آنوقت معنى آيه اين است: خداى متعال هرگز مردم را به موجب ظلم خاص به نفسشان كه شرك به خداست (يعنى در آن جهت كه رابطه آنها را با خدا مشخص مى‏كند) هلاك نمى كند خدا مردمي را به موجب شرك هلاك نمى‏كند، اگر آن مردم خودشان در ميان خودشان از نظر عدل و ظلم صالح و مصلح باشند. اگر معنى آيه اين باشد مضمون حديثى منسوب به رسول اكرم همين معنا را بيان مى‏كند. الْمُلْكُ يَبْقى‏ مَعَ الْكُفْرِ وَ لا يَبْقى‏ مَعَ الظُّلْمِ يك مُلك، يك جامعه با كفر قابل بقاست يعنى اگر فرض كنيد جامعه‏اى كافر باشد و عادل باشد، عدالت ضامن بقايش است ولو كافر باشد، يعنى كفر در نظام اجتماع به طور مستقيم اثر ندارد، اثرش به طور غير مستقيم است؛ يعنى اگر كفر بود عدالت هم قهراً نيست ولى اگر فرض كنيم جامعه‏اى كافر باشد ولى عادل، آن جامعه قابل بقاست و اگر فرض كنيم جامعه‏اى مؤمن باشد ولى ظالم، قابل بقا نيست.

آيات اول سوره والفجر نيز در اين زمينه است:

وَ الْفَجْرِ. وَ لَيالٍ عَشْرٍ. وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ. وَ اللَّيْلِ اذا يَسْرِ. هَلْ فى ذلِكَ قَسَمٌ لِذى حِجْرٍ. ا لَمْ‏تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعادٍ. ارَمَ ذاتِ الْعِمادِ. الَّتى لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُها فِى الْبِلادِ. وَ ثَمودَ الَّذينَ جابُوا الصَّخْرَ بِالْوادِ. وَ فِرْعَوْنَ ذِى الْاوْتادِ. الَّذينَ طَغَوْا فِى الْبِلادِ. فَاكْثَروا فيهَا الْفَسادَ. فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذابٍ. انَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ «1».

همچنين در اول سوره مباركه قصص مى‏فرمايد: انَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِى الْارْضِ وَ جَعَلَ‏ اهْلَها شِيَعاً يَسْتَضْعِفُ طائِفَةً مِنْهُمْ ... «1».

آيه زياد است، اگر بخواهيم آيات و احاديث را بخوانيم طول مى‏كشد، فقط يك جمله از على عليه السلام در عهدنامه‏اى كه به مالك اشتر نوشته است نقل مى‏كنم. به مالك، فرماندار خودش، چنين خطاب مى‏كند: وَ لَيْسَ شَىْ‏ءٌ أدْعى‏ الى‏ تَغْييرِ نِعْمَةِ اللَّهِ وَ تَعْجيلِ نِقْمَتِهِ مِنْ اقامَةٍ عَلى‏ ظُلْمٍ «2» مالك! هيچ چيزى براى اين كه نعمتى را كه در قومى هست از آنها سلب كند و نقمت الهى را به قومى جلب كند مانند ظلم نيست.

پس يكى از امورى كه در قرآن به عنوان عامل بقاى يك امت ذكر شده است عدالت است و عامل فنا و اضمحلال يك امت ظلم است.

مجموعه‏آثاراستادشهيدمطهرى، ج‏25، صص 302 تا
 

اطلاعات تکميلي

بازدید 7561 بار آخرین ویرایش در شنبه, 30 فروردين 1393 ساعت 16:58

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.